જૂનો મોબાઈલ (Used Smartphone) ખરીદતા કે વેચતા પહેલા આ ૭ બાબતો ખાસ ચકાસો

મોબાઈલ કંપનીઓ દર ૬ મહિને નવા મોડલ લોન્ચ કરે છે, પણ શોરૂમમાંથી નવો ફોન લેવા જઈએ તો ₹૨૦,૦૦૦ થી લઈને ₹૭૦,૦૦૦ સુધીનો મોટો ખર્ચો થઈ જાય. એટલે મોટાભાગના સમજદાર યુવાનો અને પરિવારો સેકન્ડ હેન્ડ સ્માર્ટફોન (Used / Refurbished Smartphone) ખરીદવાનું પસંદ કરે છે, કારણ કે માત્ર અડધા ભાવમાં ફ્લેગશિપ કેમેરા અને દમદાર પરફોર્મન્સ વાળો ફોન મળી જતો હોય છે.

પરંતુ વપરાયેલા મોબાઈલના બજારમાં સૌથી મોટો ડર એ હોય છે કે ક્યાંક ચોરીનો ફોન ગળે ન વળગી જાય, ડિસ્પ્લે લોકલ ન હોય, કે પછી હપ્તા ન ભરાયા હોવાથી ફોન ફાઇનાન્સ લોક ન થઈ જાય! બીજી બાજુ, પોતાનો જૂનો ફોન વેચનારને ડર હોય છે કે અંદરથી અંગત ફોટા કે બેંકિંગ ડેટા કોઈ રિકવર ન કરી લે. આ તમામ ચિંતાઓમાંથી મુક્ત થવા માટે કોઈપણ જૂનો ફોન લેતાં કે વેચતાં પહેલાં આ ૭ સિક્રેટ બાબતો જાતે જ ચકાસી લો.

૧. IMEI નંબર અને સરકારી પોર્ટલ પર ચોરીનું વેરિફિકેશન 🛡️

ચોરીનો કે ગુનાહિત પ્રવૃત્તિમાં વપરાયેલો ફોન ખરીદવો એ સીધો જેલનો રસ્તો છે. ફોન હાથમાં લેતાં જ સૌથી પહેલાં આ ટેસ્ટ કરો:

• IMEI કોડ મેળવો: ફોનના ડાયલરમાં જઈને *#06# ટાઈપ કરો. સ્ક્રીન પર ૧૫ આંકડાનો IMEI નંબર દેખાશે. ફોનમાં ૨ સિમ હોય તો બંને IMEI નંબર નોંધી લો.
• બોક્સ અને બિલ સાથે મેળવો: આ નંબર ફોનના ઓરિજિનલ બોક્સ પાછળ અને દુકાનના જીએસટી બિલ પર લખેલા નંબર સાથે અક્ષરેઅક્ષર મેચ થવો જોઈએ.
• KYM (Know Your Mobile) સરકારી તપાસ: તમારા મોબાઈલમાંથી SMS કરો: KYM <૧૫ આંકડાનો IMEI> અને તેને 14422 પર મોકલો. અથવા ભારત સરકારના સત્તાવાર ટેલિકોમ પોર્ટલ સંચાર સાથી (Sanchar Saathi) તેમજ CEIR પોર્ટલ પર જઈને IMEI ચકાસો. જો ત્યાં 'Blacklisted' કે 'Duplicate IMEI' બતાવે, તો ફોન ચોરીનો છે. આવો ફોન ભૂલથી પણ ન ખરીદવો.

૨. ફાઇનાન્સ લોક અને હપ્તા બાકી હોવાની તપાસ (Finance / EMI Fraud) 💳

આજકાલ ગુજરાતના બજારમાં આ સૌથી મોટો સ્કેમ ચાલી રહ્યો છે! ઘણા લોકો ₹૫,૦૦૦ ભરીને હપ્તેથી મોંઘો ફોન લે છે, પછી ૨ હપ્તા ભરીને ફોન બીજા ભોળા ગ્રાહકને સસ્તામાં વેચી દે છે. ત્રીજા મહિને ફાઇનાન્સ કંપની ફોન રિમોટલી લૉક કરી દે છે અને ખરીદનાર રોતો રહી જાય છે:

• ડિવાઇસ એડમિન એપ્સ ચેક કરો: ફોનના Settings > Security > Device Admin Apps માં જાઓ.
• ફાઇનાન્સ એપ તપાસો: જો ત્યાં Bajaj Finserv, TVS Credit, DMI Finance, Samsung Finance+ કે PaySense જેવી કોઈ એપ એડમિન તરીકે એક્ટિવ દેખાય જેને ડીલીટ ન કરી શકાતી હોય, તો સમજવું કે ફોન હપ્તેથી લીધેલો છે અને લોન ચાલુ છે. જ્યાં સુધી તેનું NOC ન મળે ત્યાં સુધી આવો ફોન ક્યારેય ન લેવો.

૩. ઓરિજિનલ ડિસ્પ્લે vs ડુપ્લિકેટ ફર્સ્ટ કોપી સ્ક્રીન 📱

કોઈપણ સ્માર્ટફોનની ૪૦% થી ૫૦% કિંમત તેની ડિસ્પ્લેની હોય છે. અકસ્માતે ફોન પછડાયા પછી લોકો ₹૧,૨૦૦ વાળી લોકલ સ્ક્રીન નંખાવીને વેચી મારતા હોય છે:

• ઇન-ડિસ્પ્લે ફિંગરપ્રિન્ટ ટેસ્ટ: જો ફોનમાં સ્ક્રીનની અંદર ફિંગરપ્રિન્ટ સેન્સર (In-display Fingerprint) હોય અને સ્ક્રીન બદલેલી હોય, તો ફિંગરપ્રિન્ટ કામ જ નહીં કરે અથવા બહુ ધીમી ચાલશે.
• ગુંદર અને કિનારીઓ તપાસો: ફોનની સ્ક્રીનની ચારેય કિનારીઓ બારીકાઈથી જુઓ. જો ફ્રેમમાંથી ગુંદર (Glue) ના ડાઘા દેખાય કે રાત્રે અંધારામાં સ્ક્રીનની સાઈડમાંથી લાઈટ લીક થતી દેખાય, તો સ્ક્રીન ગેરેજમાં હાથેથી ચોંટાડેલી છે.
• ટચ સેન્સિટિવિટી ટેસ્ટ: હોમસ્ક્રીન પર કોઈપણ એક એપના આઈકોનને પકડી રાખીને આખી સ્ક્રીનના ચારેય ખૂણામાં ધીમે-ધીમે ફેરવો. જો વચ્ચેથી આઈકોન છૂટી જાય, તો સ્ક્રીનનો તે ભાગ ડેડ થઈ ગયો છે.
• iPhone માં True Tone ચેક કરો: જો તમે iPhone લેતા હોવ, તો કંટ્રોલ સેન્ટરમાં બ્રાઇટનેસ બટન દબાવી રાખો. જો ત્યાં 'True Tone' નું ઓપ્શન ગાયબ હોય, તો ૧૦૦% લોકલ સ્ક્રીન નખાવેલી છે.

૪. સિમ ટ્રે અંદર વોટર ડેમેજ ઇન્ડિકેટર (LDI Test) 💧

પાણીમાં પડેલો કે વરસાદમાં પલળેલો ફોન અંદરથી ધીમે-ધીમે સડતો હોય છે. ફોન પાણીમાં ગયો છે કે નહીં તે જોવાની આ સૌથી દેશી અને પાકી રીત છે:

• સિમ ટ્રે બહાર કાઢો: સિમ ઇજેક્ટર પિન વડે સિમ ટ્રે બહાર કાઢો અને ટ્રેના સ્લોટની અંદર ટોર્ચથી જુઓ.
• સફેદ કે ગુલાબી સ્ટીકર?: દરેક કંપની અંદર એક નાનકડું 'લિક્વિડ ડેમેજ ઇન્ડિકેટર (LDI)' સ્ટીકર મૂકે છે. સામાન્ય સંજોગોમાં તે સફેદ રંગનું હોય છે. પણ જો ફોનમાં પાણી ગયું હોય તો આ સ્ટીકર લાલ કે ગુલાબી થઈ જાય છે. જો સ્ટીકર ગુલાબી હોય, તો તે ફોન ગમે ત્યારે બંધ પડી શકે છે.

૫. બેટરી હેલ્થ, હીટિંગ અને ચાર્જિંગ પોર્ટ ટેસ્ટ 🔋

બહારથી ચમકતો ફોન જો ૧ કલાકમાં સ્વિચ ઓફ થઈ જાય તો કશા કામનો નથી:

• કેમેરા અને હીટિંગ ટેસ્ટ: ફોનનો કેમેરો ચાલુ કરીને ૪K કે ફુલ HD માં સતત ૩ મિનિટ વિડીયો રેકોર્ડિંગ કરો. જો ફોન પાછળથી અસામાન્ય ગરમ થઈ જાય કે બેટરી સીધી ૫% થી ૮% નીચે આવી જાય, તો બેટરી અને પ્રોસેસર નબળા પડી ગયા છે.
• ચાર્જિંગ જેક તપાસો: ચાર્જર ભરાવીને પિન સહેજ ડાબે-જમણે હલાવી જુઓ. ચાર્જિંગ કટ ન થવું જોઈએ અને પોર્ટ ઢીલું ન હોવું જોઈએ.
• iPhone માં બેટરી હેલ્થ: Settings > Battery > Battery Health માં જુઓ. જો ૮૦% કરતાં ઓછી હોય, તો નવી બેટરી નખાવવાના ₹૩,૦૦૦ થી ₹૫,૦૦૦ કિંમતમાંથી સીધા ઓછા કરાવો.

૬. કેમેરા સેન્સર્સ, સ્પીકર અને સિક્રેટ હાર્ડવેર ટેસ્ટ કોડ્સ ⚙️

મોબાઈલ કંપનીઓ ફોન ટેસ્ટ કરવા માટે અંદર સ્પેશિયલ સિક્રેટ કોડ્સ આપતી હોય છે:

• Samsung યુઝર્સ માટે: ડાયલરમાં *#0*# ડાયલ કરો. આનાથી ડિસ્પ્લેના કલર્સ (Red, Green, Blue), સેન્સર્સ, વાઇબ્રેશન અને સ્પીકર ટેસ્ટ કરવાનો આખો મોડ ખુલી જશે.
• Redmi / Xiaomi / Poco માટે: Settings > About Phone > All Specs માં જઈને Kernel Version પર સતત ૫ વાર ટેપ કરો. આનાથી CIT Hardware Test ખુલી જશે જ્યાં કેમેરાથી લઈને ટચ સુધીનું બધું જાતે ટેસ્ટ કરી શકાય છે.
• પ્રોક્સિમિટી સેન્સર ટેસ્ટ: કોઈને કોલ કરો અને ફોન કાન પાસે લઈ જાઓ. સ્ક્રીન આપોઆપ બંધ થવી જોઈએ અને કાનથી દૂર કરતાં ચાલુ થવી જોઈએ. જો સ્ક્રીન ચાલુ જ રહે તો કોલિંગ સેન્સર બગડેલું છે.

૭. જૂનો ફોન વેચતા પહેલાં ‘FRP લોક’ અને ફેક્ટરી રીસેટની સાચી રીત 🔒

જો તમે તમારો વપરાયેલો મોબાઈલ વેચી રહ્યા હોવ, તો તમારો અંગત ડેટા (ફોટા, બેંકિંગ, આધાર, પાસવર્ડ) સુરક્ષિત રાખવા આ સ્ટેપ્સ ખાસ ફોલો કરો:

• સૌથી પહેલા Google Account અને Apple ID લોગઆઉટ કરો: ક્યારેય ડાયરેક્ટ રીસેટ ન મારવું! પહેલાં Settings > Accounts & Sync માં જઈને તમારા તમામ Gmail અને Apple ID રિમૂવ (Remove) કરો. જો તમે લોગઆઉટ કર્યા વગર સીધો રીસેટ મારશો તો ફોનમાં 'FRP Lock' લાગી જશે અને નવો ખરીદનાર ફોન ચાલુ જ નહીં કરી શકે.
• ક્લાઉડ બેકઅપ: તમારા મહત્વના ફોટો અને WhatsApp ચેટનો Google Drive પર બેકઅપ લઈ લો.
• Erase All Data (Factory Reset): છેલ્લે Settings > System > Reset Options > Erase all data (Factory reset) કરો. આનાથી ફોન નવો લીધો હતો તેવો સાવ ચોખ્ખો થઈ જશે અને કોઈ તમારો જૂનો ડેટા રિકવર નહીં કરી શકે. સાયબર સુરક્ષાના નિયમો માટે ભારત સરકારના રાષ્ટ્રીય સાયબર ક્રાઇમ પોર્ટલ ની માર્ગદર્શિકા જાણી શકાય છે.
• ઓરિજિનલ બોક્સ અને બિલ: ખરીદનારને હંમેશા ઓરિજિનલ બિલ અને બોક્સ આપો જેથી સોદો વિશ્વાસપાત્ર બને.

📋 વપરાયેલા સ્માર્ટફોનની ઝડપી ચકાસણી સારાંશ કોષ્ટક:

મોબાઈલ જોવા જતી વખતે આ નાનકડું કોષ્ટક તમારા ધ્યાનમાં રાખજો, જેથી કોઈ મોટો ખર્ચ છૂટી ન જાય:

📱 ગુજરાતમાં લોકપ્રિય વપરાયેલા સ્માર્ટફોનના વાજબી બજાર ભાવ (૨૦૨૬):

ગુજરાતના લોકલ માર્કેટ (અમદાવાદ, સુરત, રાજકોટ) માં વપરાયેલા ફોનના હાલના વાજબી ભાવોનું આ અંદાજિત માળખું તમને ભાવતાલ કરવામાં મદદ કરશે:

❓ વાચકો દ્વારા વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs):

પ્રશ્ન ૧: ચોરીનો મોબાઈલ ઓળખવાની સૌથી સચોટ રીત કઈ?

જવાબ: ફોનનું અસલ બિલ માંગો, *#06# થી IMEI મેળવીને સરકારના સંચાર સાથી (Sanchar Saathi) પોર્ટલ પર ચકાસો. જો વેચનાર બિલ કે બોક્સ આપવાની આનાકાની કરે, તો એવો ફોન સસ્તામાં મળતો હોય તો પણ ક્યારેય ન ખરીદવો.

પ્રશ્ન ૨: જૂનો ફોન ખરીદતી વખતે બેટરી હેલ્થ કેટલી હોવી જોઈએ?

જવાબ: ઓછામાં ઓછી ૮૦% થી ૮૫% બેટરી હેલ્થ હોવી જોઈએ. સામાન્ય વપરાશમાં ફોન સવારથી સાંજ સુધી આરામથી ચાલવો જોઈએ. જો સતત ચાર્જરમાં ભરાવી રાખવો પડે તો બેટરી બદલવાનો ખર્ચ ગણીને જ સોદો કરવો.

પ્રશ્ન ૩: શું ફેક્ટરી રીસેટ કર્યા પછી ફોનમાંથી જૂનો ડેટા રિકવર થઈ શકે?

જવાબ: આજના આધુનિક એન્ડ્રોઇડ અને આઇફોન મજબૂત એન્ક્રિપ્શનથી સુરક્ષિત હોય છે. જો તમે પહેલાં ગૂગલ/એપલ એકાઉન્ટ લોગઆઉટ કરીને પછી ફેક્ટરી રીસેટ કર્યું હોય, તો સામાન્ય રીતે જૂનો ડેટા કોઈ રિકવર કરી શકતું નથી.

પ્રશ્ન ૪: ફાઇનાન્સ લૉક ફોનથી કેવી રીતે બચી શકાય?

જવાબ: ફોનના સેટિંગ્સમાં 'Device Admin Apps' ચેક કરો. જો ત્યાં કોઈ ફાઇનાન્સ કંપનીની એપ એડમિન તરીકે હોય, તો તે ફોન હપ્તેથી લીધેલો છે. તેનું લોન ક્લિયરન્સ સર્ટિફિકેટ (NOC) જોયા વગર સોદો ન કરવો.

પ્રશ્ન ૫: વપરાયેલા ફોનની કિંમત કેવી રીતે નક્કી કરવી?

જવાબ: ફોન કેટલા મહિના જૂનો છે, વોરંટી બાકી છે કે નહીં, બોક્સ-બિલ-ચાર્જર ઓરિજિનલ છે કે નહીં અને બોડી પર કોઈ સ્ક્રેચ છે કે નહીં તે જોઈને નવા ફોનની હાલની કિંમત કરતાં ૩૦% થી ૫૦% ઓછી કિંમત વાજબી ગણાય છે.

પ્રશ્ન ૬: જૂનો આઇફોન (iPhone) લેતી વખતે True Tone અને Face ID કેમ ખાસ ચેક કરવું જોઈએ?

જવાબ: જો આઇફોનમાં સ્ક્રીન બદલાયેલી (ડુપ્લિકેટ લોકલ ડિસ્પ્લે) હોય, તો કંટ્રોલ સેન્ટરમાં 'True Tone' ઓપ્શન ગાયબ થઈ જાય છે અને 'Face ID' કામ કરતું બંધ થઈ જાય છે. સેટિંગ્સમાં જઈને 'Parts and Service History' પણ ખાસ ચેક કરવી.

પ્રશ્ન ૭: ઓનલાઇન વપરાયેલો ફોન ખરીદતી વખતે પેમેન્ટ ક્યારે કરવું?

જવાબ: ક્યારેય ફોન હાથમાં આવ્યા વગર અગાઉથી ૧ રૂપિયો પણ એડવાન્સ ન ચૂકવવો. રૂબરૂ મળીને, પોતાનું સિમ કાર્ડ નાખીને કોલિંગ, વાઇફાઇ અને કેમેરા જાતે ચલાવીને સંતોષ થાય પછી જ હાથોહાથ કે UPI થી પેમેન્ટ કરવું.

💡 સ્માર્ટ ખરીદનાર-વેચનાર માટે ખાસ સલાહ:

ઓનલાઇન કોઈ અજાણ્યા વ્યક્તિને ફોન જોયા વગર ક્યારેય એડવાન્સ ટોકન ન મોકલવું. હંમેશા જાતે રૂબરૂ મળીને, સિમ કાર્ડ નાખીને ૧૦ મિનિટ કોલિંગ અને ઇન્ટરનેટ ટેસ્ટ કરીને તેમજ ઓરિજિનલ બિલ ચકાસીને જ રોકડ કે યુપીઆઈથી વ્યવહાર કરવો. સલામત વ્યવહાર માટે અમારું સુરક્ષા માર્ગદર્શન પેજ ખાસ વાંચો અને પ્લેટફોર્મના નિયમો અને શરતો સમજી લેવા.

ગુજરાતમાં જૂના સ્માર્ટફોન વાજબી ભાવે ખરીદવા કે તમારા વપરાયેલા ફોનને કોઈ વચેટિયા કે દલાલના કમિશન વગર સીધો વેચવા માટે ટચુકડી (Tachukdi.in) સૌથી સરળ અને વિશ્વાસપાત્ર પ્લેટફોર્મ છે. આપણી મોબાઇલ કેટેગરી, સ્માર્ટફોન ટિપ્સ અને ટ્રિક્સ કેટેગરી તેમજ તમામ કેટેગરીઝ જુઓ. આજે જ ટચુકડી પર સરળતાથી જાહેરાત મૂકો અને તમારા જ પંથકના સાચા ગ્રાહકો સાથે સીધો સોદો કરો! અન્ય મિત્રોના અનુભવો વાંચવા યુઝર રિવ્યુ પેજ તપાસો અને જરૂર જણાયે અમારો સંપર્ક કરો.